Każdy z nas robi to codziennie dziesiątki razy, rzadko kiedy zastanawiając się, co właściwie dzieje się pod szyją, kiedy kęs kanapki czy łyk kawy znikają w przełyku. Organizm uruchamia wtedy sprawny mechanizm logistyczny, który bez naszej wiedzy wykonuje kawał solidnej roboty. Zamiast nudnych opowieści o biologii, spójrzmy na to jak na zwykłą podróż przez labirynt, który nosimy we własnym brzuchu.
Pierwszy przystanek – jama ustna i praca wstępna
Wszystko zaczyna się przy udziale zębów i ślinianek. Ślina to nie tylko woda, ale też zestaw enzymów, które od razu biorą się za rozbijanie węglowodanów. Kiedy gryziesz jedzenie, język miesza je z wydzieliną, tworząc miękką masę gotową do drogi. To ważny etap, bo im lepiej rozdrobnisz pokarm na starcie, tym lżejszą pracę tendrán do wykonania kolejne narządy. Gdy przełykasz, nagłośnia – mała klapka w gardle – działa jak zwrotnica kolejowa. Zamyka drogę do płuc, żeby jedzenie nie trafiło tam, gdzie nie powinno, i kieruje je prosto do przełyku.
Rura transportowa, czyli przełyk
Przełyk to mięśniowa rura o długości około 25 centymetrów. Nie działa grawitacyjnie w taki sposób, że wrzucone do środka jedzenie spada na dno jak kamień do studni. Mięśnie przełyku wykonują tzw. ruchy perystaltyczne. Oznacza to, że falują – zaciskają się nad kąskiem i popychają go w dół. Dzięki temu możesz połknąć coś nawet wtedy, gdy stoisz na głowie. Cała ta podróż trwa zaledwie kilka sekund.
Żołądek – mikser i kwas w jednym
Kiedy jedzenie wpada do żołądka, trafia do środowiska, które przypomina fabryczną kadź chemiczną. Żołądek to taki elastyczny worek, który potrafi się powiększyć po obfitym obiedzie. Ściany tego narządu nieustannie się kurczą, miksując treść pokarmową z sokami żołądkowymi. Znajduje się tam silny kwas solny oraz enzymy trawiące białka.
Kwas ten jest na tyle żrący, że bez problemu rozpuściłby metalową monetę. Dlaczego więc nie trawi samego żołądka? Ponieważ narząd ten stale produkuje grubą warstwę śluzu, która działa jak pancerz ochronny. Jeśli ten pancerz w niektórych miejscach zawiedzie, pojawia się zgaga lub wrzody. Po kilku godzinach intensywnego mieszania powstaje półpłynna papka zwana chuzem, która powoli przeciska się przez odźwiernik do jelita cienkiego.
Długa trasa przez jelito cienkie
Jelito cienkie ma wbrew pozorom całkiem spory rozmiar – u dorosłego człowieka jego długość może wynosić nawet 6 metrów, choć jest mocno zwinięte w brzuchu. To tutaj odbywa się właściwe wchłanianie większości składników odżywczych. W pierwszej części jelita, czyli dwunastnicy, do gry wchodzą trzustka oraz wątroba.
Trzustka dosypuje do masy pokarmowej porcję enzymów trawiennych, które radzą sobie z tłuszczami, białkami i cukrami. Wątroba z kolei produkuje żółć, magazynowaną wcześniej w pęcherzyku żółciowym, która działa jak płyn do naczyń rozbijający grudki tłuszczu na mniejsze cząsteczki.
Ściany jelita cienkiego są pokryte milionami mikroskopijnych wypustek zwanych kosmkami jelitowymi. To one wyłapują z papki pokarmowej witaminy, minerały, aminokwasy i glukozę, przekazując je bezpośrednio do naczyń krwionośnych. Krew roznosi je potem po całym ciele, dostarczając paliwo do pracy mięśniom, mózgowi i wszystkim innym organom.
Jelito grube i finał podróży
To, czego organizm nie zdołał strawić i wchłonąć, wędruje dalej do jelita grubego. Głównym zadaniem tego odcinka jest odzyskanie wody oraz elektrolitów. To, co na początku przypominało zupę, w miarę wędrówki gęstnieje. W jelicie grubym mieszkają miliardy pożytecznych bakterii, czyli nasza flora bakteryjna. One też mają swoją robotę do wykonania – rozkładają resztki błonnika i produkują przy okazji niektóre witaminy, na przykład witaminę K.
Po kilkunastu, a czasem nawet kilkudziesięciu godzinach od momentu zjedzenia posiłku, sformatowane resztki trafiają do odbytnicy, skąd są wydalane na zewnątrz. Cały ten proces to genialnie zaprojektowany ciąg technologiczny, w którym każdy organ wie dokładnie, co ma robić i kiedy włączyć się do akcji.
Zostaw komentarz